Swietokrzyski

Swietokrzyski (Poolse Nationale Parken)
Oppervlakte: 7.626 ha
Opgericht: 1950

Swietokrzyski Nationaal Park
Het park bedekt het grootste deel van de bergen van de streken Swietokrzyskie en Lysogora. De hoogste toppen hier zijn de Lysica (611 m) en de Lysa Gora (593 m) en maken deel uit van de oudste bergen van Polen.
In het Park zijn:
• enkele geklasseerde bomen,
• plantensoorten die enkel in dit park te zien zijn,
• 100 vogelsoorten
• en vele zoogdieren.

Geschiedenis
De geschiedenis van de inspanningen ter bescherming van dit deel van de Polen dateert al van de tijd voor de 1e wereldoorlog. De eerste pogingen ter bescherming van het gebied gaan terug naar het jaar 1909.
In 1921 is een eerste reservaat in de bergen Swiętokrzyskie gemaakt – dat was de Jozef Kostyrko reservaat op Chelmowa Gora (1.63 km 2). Het jaar daarop, werden twee delen van de Lysogory met een totale oppervlakte van 3,11 km 2 ook beschermd. Het gebied van het reservaat is in 1932 officieel uitgebreid tot 13.47 km 2, maar het nationaal park is pas officieel in 1950 ontstaan. Het oorspronkelijke gebied was 60.54 km 2, maar deze is sindsdien vergroot tot 76.26 vierkante kilometer waarvan 72.12 km2 bossen is.

Er zijn vijf strikt beschermde gebieden met een totale oppervlakte van 17.31 km2:
• Chelmowa Gora (13 ha): Lariks (Larix polonica)
• Czarny Las gemaakt in 1947 (26 ha): spar-structuur (Abies alba) durmast (Quercus robur L.), den(Pinus sylvestris L.), linden
• Lysica (zilver) gemaakt in 1924 (1164 ha): goloborza, spar (Abies alba) en de Beuken bomen (Fagus sylvatica L.)
• Mokry Bor gemaakt in 1954 (38 ha) bronnen van de Stream Czarna Woda, spar (Pinus sylvestris L.), (Picea abies)
• Swiety Krzyz gemaakt in 1924 (451 ha): goloborza, spar-bomen (Abies alba) Beuken bomen (Fagus sylvatica L.), sycamore (Acer pseudoplatanus L.), spar (Picea abies)
Het resterende grondgebied wordt beschermd als gedeeltelijke reserves.

Het nationaal Park Swietokrzyski werd vastgesteld op 1 mei, l950. Het heeft betrekking op het centrale, best-geconserveerde deel van de bergen Swietokrzyskie (Heilige Kruis). De bergen danken hun naam van een oude Benedictineabdij, die zich op de Lysa bergen bevindt. Deze bergen zijn, naast de Sudety bergen, de oudste formaties van de Poolse bergen en zijn samengesteld uit Paleozoic rotsen. De rijke geologische geschiedenis van dit gebied is gepaard door opeenvolgende onderwaterzetting door zee, transformaties van sedimenten in rotsen en hun dalen. Hiervan zijn nog veel bewijzen van rijke leven te vinden in de rotsen, met inbegrip van fossiele sporen van dieren en planten.
De belangrijkste bergopbouw beweging, de Variscian, is zo’n 300 miljoen jaar geleden gebeurt. In de Quaternary periode is de Swietokrzyskie berg tijdelijk bedekt geweest met gletsjers die de rotsvelden hebben gecreëerd: genoemd in de Poolse taal goloborza, op de hellingen van de hoogste pieken.

De menselijke activiteiten indit gebied zijn gestart voor de IJzertijd. Het duidelijke bewijs van de koperertswinning, rode zandsteen winning en ijzer smelten, zijn allen ontdekt bij Rudki in de buurt van de Chelmowa Gora Heuvel, en op Nowa Slupia, een dorp dat de het museum heeft van oude IJzer smelten.
Het park van vandaag is een eiland van bos tegen de achtergrond van de landbouw grond. De landbouw van deze regio wordt gekenmerkt door kleine bedrijven en traditionele landbouw methoden.

Lysa Gora (ook wel Lysiec of Swiety Krzyz genoemd) was de omgeving van een heidens cultuur in Romeinse en vroeg-middeleeuwse tijd. Na de doop van Polen, zijn een kerk en een klooster gebouwd door monniken van de Benedictenorder uit Hongarije, naar alle waarschijnlijkheid i.ov. Koning Boleslaw in de l2th eeuw.

Flora
Het park is bekend om haar bomen, waarvan 674 worden beschouwd als monumenten van aard en als zodanig onder bescherming staan. De park autoriteiten hebben met succes opnieuw de taxus geïntroduceerd, waarvan er nu er ongeveer 1300 van zijn. Het park os grotendeels bebost met voornamelijk met dennen en beuken. Sparren zijn minder talrijk net als eikenbomen. In het park vindt je inheemse, uniek voor deze omgeving, de spar wildernis en gebieden met de Poolse lariks op Chelmowa Gora.

Fauna
De fauna van het Nationaal park wordt vertegenwoordigd door meer dan 4000 soorten ongewervelde dieren en 210 soorten gewervelde (met inbegrip van 187 beschermde soorten), zoals de bever, zwarte ooievaar en de gladde slang. Een van de meest waardevolle functies van het lokale dierleven is het feit dat vele bergsoorten zijn. Deze gedijen meestal in de strikt beschermde gebieden en diep in de bossen.

Architectuur
Afgezien van de aard heeft het park en haar omgeving heeft het park veel meer te bieden. Er zijn verschillende belangrijke architectonische relikwieën, de meeste vansacraal karakter. De meest waardevolle is de Benedictine Heilige Kruis abdij uit de eerste helft van de XII eeuw, die zich op het hoogste punt van Lysa Gora bevindt. Het is waarschijnlijk dat hier het oudste voorbeeld van de Poolse geschrift is gemaakt -> Kazania Swiętoktrzyskie (Heilige Kruis vergaderingen). Een interessant kenmerk van het lokale landschap zijn de talrijke kapellen langs de weg.
Andere mooie voorbeelden van architectuur zijn gelegen aan de rand van het park.
Dit zijn:
• vrouwelijke Klooster op Sw. Katarzyna (1633),
• kerken Bielice (17de eeuw),
• Bodzentynow (15de eeuw),
• Ruines van een kasteel bij Bodzentyn (14de eeuw),
• delen van wal rond Lysa Gora (9e eeuw),
• museum van metallurgie op Slupia Nowa, waarbij af en toe oude methode van de productie van staal aan toeristen wordt gepresenteerd.
• voormalige Benedictine Abdij op Lysa Gora Swiety Krzyz (Heilige Kruis). Het bevat de barok-Neo-klassieke kerk gebouwd in 1781-1789
• het gotische klooster vant de l5th eeuw met een fragment uit de twaalfde eeuw
• de Romaanse muur en de Olesnicki kapel(begin l7th eeuw), dat de Heilige Kruis overblijfsel bevat
• het oudste geconserveerde stukje Poolse religieuze proza uit de dertiende/l4th eeuw, bekend als de Swietokrzyskie vergaderingen is geassocieerd aan het klooster
Het Nationaal park is vol van historische monumenten in verband met de Poolse nationale opstanden en de nazi-bezetting.

Sinds jaren, zijn de aard van de bergen Swietokrzyskie een bron van inspiratie voor veel kunstenaars, schrijvers en dichters, met inbegrip van de volks kunstenaars. De werken van Stefan Zeromski en Jan Gajzler bevatten de mooiste beschrijvingen van de plaatselijke aard.

Het park milieu wordt grotendeels bedreigd door vervuiling en de buitensporige penetratie door de plaatselijke bevolking. Het nationaal Park Swietokrzyski is een van de meest bedreigde parken en reservaten in Polen. Het is al getuige geweest van het verdwijnen van ca. 25 % van allerlei soorten, en veel soorten symbiotische schimmels. In de afgelopen jaren zijn de sparren begonnen af te sterven, terwijl veel andere levende organismen zwakker zijn geworden.